BORÇLUNUN MAL KAÇIRMASI VE TASARRUFUN İPTALİ DAVASI (İİK 277-284): ŞARTLARI, HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRELER VE DAVA REHBERİ

BORÇLUNUN MAL KAÇIRMASI VE TASARRUFUN İPTALİ DAVASI (İİK 277-284): ŞARTLARI, HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRELER VE DAVA REHBERİ

Hukuk devletinin en temel yapı taşlarından biri, borç ilişkilerinde tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin güvence altına alınmasıdır. Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde doğan borç ilişkilerinde borçlu, borcunu zamanında ve eksiksiz olarak ifa etmekle yükümlüdür. Ancak ticari hayatta ve kişisel ilişkilerde sıklıkla karşılaşıldığı üzere, borçlular borçlarını ifa etmekten kaçınmak amacıyla mal varlıklarını azaltma, üçüncü kişilere devretme veya muvazaalı işlemlerle elden çıkarma eğilimi gösterebilmektedir. Borçlunun alacaklıdan mal kaçırması olarak adlandırılan bu fiiller, alacaklının icra takip hukukundan doğan haklarını işlevsiz hale getirmeyi amaçlar.

Türk hukuku, alacaklının bu tür kötü niyetli tasarruflar karşısında tamamen korumasız kalmasını engellemek amacıyla ikili bir hukuki koruma mekanizması geliştirmiştir. Bunlardan birincisi Borçlar Kanunu genel hükümleri dairesinde ileri sürülebilen "Muvazaa Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil" davası, ikincisi ise İcra ve İflas Kanunu’nun 277 ila 284. maddeleri arasında özel olarak düzenlenen "Tasarrufun İptali" davasıdır. Bu rehberde, borçlunun mal kaçırma kastıyla gerçekleştirdiği işlemlerin hukuki anatomisi, tasarrufun iptali davalarının şartları, hak düşürücü süreler, ispat yükü ve yargılama stratejileri en güncel yargı kararları ve pratik uygulama detaylarıyla incelenecektir.

2. MAL KAÇIRMANIN HUKUKİ NİTELİĞİ: MUVAZAA VE TASARRUFUN İPTALİ ARASINDAKİ AYRIM

Uygulamada ve duruşma salonlarında en sık karşılaştığımız teknik hataların başında, borçlunun gerçekleştirdiği tasarruf işlemlerine karşı açılacak davanın niteliğinin yanlış belirlenmesi gelmektedir. Mal kaçırma fiillerine karşı başvurulacak iki temel hukuki yolun niteliksel farkları bilinmeden kurulacak bir iddia veya savunma stratejisi, davanın esastan reddedilmesine veya ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

MUVAZAA (BORÇLAR KANUNU M. 19) NEDENİYLE İPTAL

Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, kendi aralarında hüküm ve sonuç doğurmasını istemedikleri, ancak dış dünyaya karşı geçerli bir hukuki işlem gibi görünen bir sözleşme yapmalarıdır. Muvazaalı bir işlemde irade ile beyan arasında bilerek ve istenerek yaratılmış bir uyumsuzluk vardır.

• Hukuki Sonuç: Muvazaalı işlem baştan itibaren mutlak butlanla maluldür. Yani hukuken hiç yapılmamış sayılır.
• Süre Sınırı: Muvazaa iddiası herhangi bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir; her zaman ileri sürülebilir.
• Etki: Mahkeme muvazaanın varlığını tespit ederse, mal varlığı unsuru borçlunun mülkiyetine geri döner ve tüm alacaklılar bu mal üzerinden hak iddia edebilir.

TASARRUFUN İPTALİ (İİK M. 277) DAVASI

Tasarrufun iptali davasında ise durum tamamen farklıdır. Burada borçlu ile üçüncü kişi arasında yapılan işlem hukuken geçerlidir ve taraflar bu işlemin sonuç doğurmasını gerçekten istemektedirler. Ancak bu geçerli işlem, borçlunun mal varlığını azaltarak alacaklılarının haklarını ihlal ettiği için kanun tarafından sakatlanmıştır.

• Hukuki Sonuç: İşlem iptal edilse dahi mülkiyet borçluya geri dönmez. İşlem, sadece davayı açan alacaklının alacağını tahsil edebilmesi için, o alacak miktarı ile sınırlı olarak (nisbi nitelikte) geçersiz sayılır.
• Süre Sınırı: Tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren 5 yıllık kesin bir hak düşürücü süreye tabidir.
• Etki: Davayı kazanan alacaklı, o mal borçlunun mülkiyetine dönmeksizin, malın üzerinde icra takibi yapma ve satışını isteme yetkisini elde eder. Satıştan artan para olursa malı devralan üçüncü kişiye verilir.

3. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ ÖN KOŞULLARI

İcra ve İflas Kanunu kapsamında bir tasarrufun iptali davasının esasına girilebilmesi için mahkeme tarafından re'sen (kendiliğinden) incelenmesi gereken belirli ön koşulların mevcudiyeti aranmaktadır. Bu ön koşullardan birinin eksikliği halinde dava esasa girilmeksizin usulden reddedilir.

Uygulamada müvekkillerin en çok tereddüt ettiği hususlardan biri, aciz belgesinin dava açılacağı gün hazır bulunması zorunluluğudur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, aciz vesikası bir dava şartı olmakla birlikte, davanın açıldığı esnada sunulması zorunlu değildir. Yargılama bitene kadar, hatta hüküm kurulana kadar aciz belgesinin dosyaya ibraz edilmesi usulen yeterli kabul edilmektedir. Dolayısıyla, borçlunun mal kaçırdığı tespit edilir edilmez aciz belgesinin çıkması beklenmeden dava açılmalı, eş zamanlı olarak icra dairesinden borçlunun adresinde haciz yapılarak İİK m. 105 kapsamında tutanak tutturulmalıdır.

4. İPTALE TABİ TASARRUFLAR: HANGİ İŞLEMLER MAL KAÇIRMA SAYILIR?

İcra ve İflas Kanunu, borçlunun hangi tasarruflarının iptal edilebileceğini üç ana grup altında toplamıştır. Mahkeme, ön koşulların varlığını tespit ettikten sonra işlemin bu üç kategoriden birine girip girmediğini inceler.

A) İVAZSIZ (KARŞILIKSIZ) TASARRUFLAR (İİK M. 278)

Kanun, borçlunun mali durumu bozulmuşken veya borç altındayken yaptığı karşılıksız devirleri ve bağışlamaları doğrudan alacaklıdan mal kaçırma karinesi olarak kabul eder. Maddi bir karşılık alınmadan veya sembolik bir bedelle yapılan devirler bu kapsama girer.

• Akrabalık ve Yakın İlişki Karinesi: Borçlunun; eşine, usul ve füruuna (anne, baba, çocuklar, torunlar), üçüncü dereceye kadar (dahil) kan ve sıhri hısımlarına (kardeş, amca, dayı, teyze, hala ve bunların çocukları, eşin kardeşleri) yaptığı devirler karşılıklı olsa bile kanunen bağışlama sayılır ve iptale tabidir.
• Bedel Farkı (Fahiş Fark): Tasarrufun yapıldığı tarihteki malın gerçek rayiç bedeli ile tapuda veya sözleşmede gösterilen satış bedeli arasında fahiş bir fark varsa (örneğin yarı yarıya veya daha fazla bir oransızlık), bu işlem ivazsız tasarruf kabul edilir. Duruşma salonlarında sıkça karşılaştığımız hatalardan biri, tarafların "Biz parayı elden nakit ödedik, tapuda harç az çıksın diye düşük gösterdik" savunmasıdır. Yargıtay, tapudaki bedel ile rayiç bedel arasında fahiş fark varsa, nakit ödeme iddialarına banka kaydı gibi somut delillerle ispatlanmadığı sürece itibar etmemektedir.

B) ACİZ HALİNDEKİ BORÇLUNUN YAPTIĞI TASARRUFLAR (İİK M. 279)

Borçlunun henüz hakkında takip kesinleşmemiş olsa dahi, mali durumunun bozulduğu ve taahhütlerini ifa edemediği dönemde bazı alacaklıları diğerlerine karşı korumak amacıyla yaptığı işlemler de iptale tabidir:

• Borçlunun mevcut bir borcu için taahhüt etmediği halde sonradan rehin veya ipotek vermesi.
• Para veya mutad (alışılmış) ödeme vasıtalarından (çek, senet gibi) başka bir şekilde yapılan ödemeler (Örneğin; borca karşılık piyasa değeri çok yüksek olan bir gayrimenkulün veya aracın devredilmesi).
• Vadesi gelmemiş bir borcun vaktinden önce ödenmesi.

C) ZARAR VERME KASTIYLA YAPILAN TASARRUFLAR (İİK M. 280)

Alacaklılarına zarar verme, mal varlığını eksiltme kastı bulunan borçlunun yaptığı tüm tasarruflar, işlemin diğer tarafı olan üçüncü kişinin borçlunun içinde bulunduğu mali durumu ve zarar verme kastını bildiği veya bilmesi gerektiği hallerde iptal edilebilir.

Buradaki en kritik eşik, üçüncü kişinin "iyi niyet" iddiasıdır. Eğer malı satın alan kişi borçlunun iş ortağı, uzun yıllardır tanıdığı arkadaşı, komşusu veya aynı sektörde faaliyet gösteren bir diğer tacir ise, bu kişinin borçlunun mali durumunu ve alacaklılardan mal kaçırma kastını bilmediği yönündeki savunmaları hayatın olağan akışına aykırı kabul edilir.

5. MAL KAÇIRMA YÖNTEMLERİ VE UYGULAMADAKİ ÖZEL DURUMLAR

Gelişen ticari ilişkiler ve dijitalleşme ile birlikte, borçluların mal kaçırma yöntemleri de klasik gayrimenkul devirlerinin ötesine geçmiştir. Uygulamada en sık karşılaşılan ve yüksek hukuki uzmanlık gerektiren mal kaçırma senaryoları şunlardır:

BOŞANMA PROTOKOLLERİ VASITASIYLA MAL DEVRİ

Son yıllarda borçluların sıklıkla başvurduğu yöntemlerden biri, eşleriyle anlaşmalı olarak boşanarak, boşanma protokolü çerçevesinde tüm menkul ve gayrimenkul varlıklarını "sadakat yükümlülüğü ihlali", "tazminat" veya "çocukların geleceği" adı altında diğer eşe devretmeleridir.

Hukuki Strateji Notu: Anlaşmalı boşanma ilamı ile tescil edilen protokoller dahi tasarrufun iptali davasına konu edilebilir. Mahkeme, boşanma protokolündeki mali dengeleri, devredilen malların değerini ve borçlunun geriye kalan mal varlığını inceler. Eğer devirler mali yükümlülüklerin ve mutad yaşam standartlarının çok üzerindeyse, alacaklıya zarar verme kastı sabit görülerek protokolün mal devrine ilişkin kısımları iptal edilir.

LİMİTED VE ANONİM ŞİRKET HİSSE DEVRİ

Borçlu gerçek kişilerin, ortak oldukları sermaye şirketlerindeki paylarını ve hak edişlerini alacaklılardan gizlemek amacıyla üçüncü kişilere veya paravan şahıslara devretmesi sıklıkla görülür. Limited şirketlerde pay devri genel kurul onayı ve ticaret sicili tescili ile gerçekleşirken; anonim şirketlerde nama yazılı hisse senetlerinin cirosu ve devri ile süreç yürütülür. Bu tür devirlerde, devralan kişilerin şirketin mali defterlerine, geçmişine ve borçlunun durumuna vakıf olup olmadıkları, devir bedellerinin şirket banka hesaplarına girip girmediği bilirkişi marifetiyle incelenerek iptal hükmü kurulur.

TİCARİ İŞLETME DEVRİ VE MARKA-PATENT KAÇIRMA

Bir borçlunun fabrikasını, mağazasını veya tüm ticari işletmesini, içindeki demirbaşlar, müşteri portföyü ve markası ile birlikte bir başka şirkete devretmesi, İİK m. 280/3 uyarınca doğrudan alacaklıları zarara uğratma maksatlı bir işlem olarak karine teşkil eder. Kanun koyucu, ticari işletmeyi devralan kişinin, borçlunun alacaklılarını zarara uğratma kastını bildiğini varsayar. Bu karinenin aksini ispat yükü devralan üçüncü kişiye aittir.

6. TASARRUFUN İPTALİ DAVALARINDA İSPAT YÜKÜ VE DELİLLERİN SUNULMASI

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca genel kural, iddia eden tarafın iddiasını ispatla yükümlü olmasıdır. Ancak tasarrufun iptali davalarında, alacaklının borçlu ile üçüncü kişi arasındaki gizli anlaşmaları, nakit para akışlarını veya kastı doğrudan ispatlaması çoğunlukla imkansızdır. Bu nedenle kanun ve Yargıtay içtihatları, ispat yükünü belirli karinelerle ters çevirmiştir.

ALACAKLININ SUNMASI GEREKEN DELİLLER

• İcra Dosyası Örneği: Takibin kesinleştiğini ve borcun miktarını gösterir belgeler.
• Aciz Vesikası veya Haciz Tutanağı: Borçlunun borcu karşılayacak malı bulunmadığının ispatı.
• Tapu ve Trafik Kayıtları: Devir tarihlerini ve resmi senetleri gösteren belgeler.
• Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması Talebi: Borçlu ile üçüncü kişinin mali güçlerinin, bu nitelikte ve değerde bir alışverişi yapmaya elverişli olup olmadığının tespiti.

ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN (MALI SATIN ALANIN) İSPAT YÜKÜ

Eğer alacaklı, tapudaki bedel ile rayiç bedel arasındaki farkı veya taraflar arasındaki yakınlığı (akrabalık, iş ortaklığı vb.) ispat ederse, ispat yükü tamamen davalı üçüncü kişiye geçer. Üçüncü kişi malı gerçekten satın aldığını ve bedelini ödediğini ispat etmek zorundadır.

Geçerli Deliller: Banka havale makbuzları, banka dekontları, bloke çek örnekleri, ticari defter kayıtları.

Geçersiz Deliller: "Parayı elden verdim" şeklindeki tanık beyanları, taraflar arasında düzenlenen adi yazılı makbuzlar, kaynağı ispatlanamayan nakit ödeme iddiaları.

7. YARGILAMA SÜRECİNDE ACİL KORUMA: İHTİYATİ HACİZ VE İHTİYATİ TEDBİR STRATEJİLERİ

Tasarrufun iptali davaları, doğası gereği delillerin toplanması, gayrimenkul veya menkul malların başında keşif yapılması ve bilirkişi raporlarının tanzim edilmesi süreçlerini barındırdığından, ortalama 12 ila 18 ay arasında sürmektedir. Bu yargılama süresi boyunca, kötü niyetli olan davalı üçüncü kişinin dava konusu malı bir dördüncü veya beşinci kişiye devrederek davayı konusuz bırakması riski son derece yüksektir.

Bu tehlikenin önüne geçmek adına, dava dilekçesi ile birlikte ya da dava açılmadan hemen önce İİK m. 281/2 uyarınca dava konusu malın üzerine teminatsız veya düşük bir teminatla ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir konulması talep edilmelidir.

Uygulama Bilgisi: Mahkemeler, alacaklının iddiasını kuvvetli delillerle (örneğin akrabalık bağını gösterir nüfus kayıtları veya fahiş bedel farkını gösterir emlak endeks raporları) desteklemesi halinde, alacaklının haklarının geriye dönülmez biçimde zarar görmesini engellemek amacıyla, taşınmazın veya aracın sicil kaydına "Davalıdır" şerhi işlenmesine ve üçüncü kişilere devrinin yasaklanmasına karar vermektedir. Bu karar, davanın sonunda tahsilatın yapılabilmesini garanti altına alan en hayati hamledir.

8. KÖTÜ NİYETLİ ZİNCİRLEME DEVİRLER: 4. VE 5. ŞAHISLARIN DURUMU VE BEDEL DAVASI

Borçlular, takipten kurtulmak için malı önce güvendikleri bir yakınlarına (üçüncü kişi), o yakınları vasıtasıyla da durumu bilmeyen veya biliyormuş gibi görünen daha uzak üçüncü kişilere (dördüncü ve beşinci kişilere) devredebilmektedir. Bu tür zincirleme devirlerde alacaklının izleyeceği strateji davanın kaderini belirler.

A) DÖRDÜNCÜ KİŞİ İYİ NİYETLİ İSE

Eğer malı devralan dördüncü kişi, borçluyu tanımıyorsa, piyasa fiyatını tam olarak banka kanalıyla ödemişse ve borçlunun alacaklılarından mal kaçırdığını bilebilecek durumda değilse, Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesindeki "Tapu siciline güven ilkesi" uyarınca bu kişinin mülkiyet hakkı korunur. Mahkeme dördüncü kişiye karşı açılan davayı reddeder.

B) BEDEL DAVASINA DÖNÜŞME (İİK M. 283/2)

Malın iyi niyetli dördüncü kişiye devredilmesi halinde dava konusuz kalmaz. İcra ve İflas Kanunu’nun 283/2. maddesi uyarınca, dava otomatik olarak malı elinden çıkaran ilk üçüncü kişiye karşı "Bedel Davasına" dönüşür.

Sonuç: Mahkeme, malın elden çıkarıldığı tarihteki gerçek değerinin, davacı alacaklının takipteki alacak miktarı ile sınırlı olmak üzere, malı elinden çıkaran üçüncü kişiden nakden tahsiline karar verir. Böylece alacaklı, malı fiziken haczettiremese bile, malı kaçıran şahsın kişisel mal varlığına ve banka hesaplarına yönelerek alacağını tahsil edebilir.

9. BORÇLUNUN MAL KAÇIRMASININ CEZAİ BOYUTU: ALACAKLISINI ZARARA UĞRATMAK KASTIYLA MEVCUDUNU EKSİLTME SUÇU

Borçlunun mal kaçırma eylemleri yalnızca hukuk mahkemelerinde tazminat veya iptal davasına konu olmakla kalmaz; aynı zamanda Türk ceza mevzuatı kapsamında hapis cezası gerektiren birer suç teşkil eder. İcra ve İflas Kanunu’nun "Ceza Hükümleri" başlıklı bölümünde bu durum açıkça düzenlenmiştir.

İİK MADDE 331: ALACAKLISINI ZARARA UĞRATMAK KASTIYLA MEVCUDUNU EKSİLTENLERİN CEZASI

Hakkında icra takibi başlatılmış veya başlatılma tehlikesi bulunan borçlu; alacaklısını zarara uğratmak maksadıyla mal varlığını kısmen veya tamamen gizler, elden çıkarır, bağışlar veya sahte borçlar yaratarak mevcudunu eksiltirse, alacaklının şikayeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

• Şikayet Süresi: Fiilin ve mal kaçırma işleminin öğrenildiği tarihten itibaren 6 ay ve her halükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıldır. Şikayet yetkisi icra takibini başlatan alacaklıya aittir.
• Uzlaşma ve Etkin Pişmanlık: Bu suç tipi uzlaşmaya tabi değildir. Ancak borçlu, ceza yargılaması sürerken alacaklının borcunu tamamen öder ve zararı giderirse, ceza mahkemesi etkin pişmanlık hükümleri uyarınca cezada indirime gidebilir veya davanın düşmesine karar verebilir. Dolayısıyla, tasarrufun iptali davası ile eş zamanlı olarak İcra Ceza Mahkemesi'nde açılacak bir ceza davası, borçlu üzerinde ciddi bir hukuki baskı oluşturarak borcun sulh yoluyla tahsil edilmesini hızlandırıcı bir işlev görür.

10. GÜNCEL YARGITAY İLKE KARARLARI ANALİZ TABLOSU (2025-2026)

Tasarrufun iptali ve muvazaa davalarında yerel mahkemelerin verdikleri kararların standardizasyonu ve hukuki öngörülebilirlik açısından Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairelerinin kararları hayati önem taşımaktadır. Aşağıdaki tablo, en güncel kararlar ışığında mahkemelerin uygulamaya koyduğu temel kriterleri özetlemektedir:

11. TASARRUFUN İPTALİ DAVALARINDA DAVALI TARAFIN (ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN) SAVUNMA STRATEJİLERİ

Bir tasarrufun iptali davasında yalnızca alacaklının hakları değil, borçludan tamamen habersiz, piyasa koşullarında iyi niyetle mal satın almış olan dürüst üçüncü kişilerin mülkiyet hakları da korunmalıdır. Haksız ve mesnetsiz olarak tasarrufun iptali davasına maruz kalan bir üçüncü kişinin geliştirmesi gereken savunma argümanları şunlardır:

1. ALACAK TARİHİNİN VE DOĞUMUNUN DENETLENMESİ: Davalı üçüncü kişi avukatı, davacı alacaklının takibe koyduğu senedin, faturanın veya sözleşme tarihinin, müvekkilinin malı satın aldığı tarihten sonraki bir tarihe ait olduğunu ispat ederse dava ön koşul yokluğundan reddedilir. Borçlular bazen geriye dönük sahte borç senetleri (muvazaalı takip) oluşturarak geçmişte yaptıkları geçerli satışları iptal ettirmeye çalışabilirler; bu durumun önüne geçmek için alacağın gerçekliği sorgulanmalıdır.
2. ÖDEMENİN RESMİ KANALLARLA YAPILDIĞININ İSPATI: Malı satın alan üçüncü kişi, satış bedelinin tamamını veya hayatın olağan akışına uygun bir kısmını banka transferi (EFT/Havale) ile açıklamalı olarak ödediğini, ödeme gücünün yasal gelirleri ile uyumlu olduğunu resmi evraklarla (vergi levhası, banka hesap dökümleri) ispat ettiği takdirde, bedel farkı iddiaları hükümsüz kalacaktır.
3. TANIŞIKLIK VE TİCARİ İLİŞKİ BULUNMADIĞININ KANITLANMASI: Davalı, borçlu şahısla hiçbir akrabalık bağının bulunmadığını, daha önce hiçbir ticari alışverişe girmediklerini, emlakçı veya ilan siteleri vasıtasıyla tarafsız bir şekilde bir araya gelerek pazarlık yaptıklarını ispatlayarak İİK m. 280 anlamındaki "zarar verme kastını bilme" karinesini çürütmelidir.

12. PROAKTİF HUKUK BÜROSU

Borçlunun alacaklıdan mal kaçırması ve buna bağlı olarak gelişen tasarrufun iptali davaları; sürelerin kesinliği, ispat yükünün karmaşıklığı, ceza hukuku ile olan organik bağı ve yüksek teknik detayları sebebiyle telafisi imkansız hak kayıplarına yol açabilecek niteliktedir. Gerek mağdur alacaklıların alacaklarına kavuşması gerekse haksız davalarla mülkiyet hakkı tehdit edilen üçüncü kişilerin korunması, ancak en ince ayrıntısına kadar planlanmış profesyonel bir hukuki süreç yönetimiyle mümkündür.

Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, kuruluşundan bu yana geçen çeyrek asırlık köklü geçmişi ve deneyimli avukat kadrosuyla, icra takip hukuku, mal varlığı araştırmaları, ihtiyati haciz süreçleri ve tasarrufun iptali davalarında müvekkillerine dinamik ve sonuç odaklı çözümler sunmaktadır. Hak kaybına uğramamak, mal kaçırma hamlelerini zamanında durdurmak ve duruşma salonlarında haklılığınızı tam olarak tescil ettirmek adına profesyonel danışmanlık ve randevu süreci için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

13. SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru 1: Borçlu icra takibi açılmadan kaç gün veya kaç yıl önce mal devretmişse bu dava açılabilir?

Cevap: Kanunda gün bazında bir kısıtlama yoktur. Önemli olan borcun doğduğu tarihtir. Borç doğduktan sonra yapılan tüm devirler için takip açılmamış olsa bile dava açılabilir. Ancak İİK m. 284 uyarınca, her halükarda tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren 5 yıl geçmişse dava hakkı düşer.

Soru 2: Tapuda satış bedelinin emlak vergisi değerinden gösterilmesi tek başına davanın kaybedilmesine yol açar mı?

Cevap: Hayır, tam aksine alacaklı için avantaj sağlar. Mahkeme, tapudaki bedel ile devir tarihindeki gerçek piyasa rayici (bilirkişi marifetiyle belirlenen) arasında fahiş bir fark tespit ederse, bunu İİK m. 278 uyarınca gizli bağışlama kabul eder ve işlemi iptal eder.

Soru 3: Malı borçludan satın alan üçüncü kişi de malı başkasına satmışsa süreç nasıl işler?

Cevap: Eğer malı son devralan kişi (4. kişi) iyi niyetliyse mülkiyeti korunur. Bu durumda dava İİK m. 283/2 uyarınca bedel davasına dönüşür ve malı elinden çıkaran ilk üçüncü kişi, malın o tarihteki değerini alacaklıya nakden ödemekle cezalandırılır.

Soru 4: Tasarrufun iptali davasında mahkeme masraflarını ve avukatlık ücretlerini kim öder?

Cevap: Davayı kazanan tarafın yaptığı tüm mahkeme harçları, bilirkişi ücretleri, keşif giderleri ve kanuni vekalet ücretleri, haksız çıkan davalı tarafa (borçlu ve devralan üçüncü kişiye) yükletilir.

Soru 5: Eşler arasındaki boşanma davası sonucunda verilen mallar da mal kaçırma sayılır mı?

Cevap: Evet. Anlaşmalı boşanma protokolü ile eşe yapılan devirler, eğer normal bir boşanmanın mali sonuçlarını (mutad nafaka ve tazminat sınırlarını) aşacak şekilde fahiş miktardaysa, alacaklıdan mal kaçırma kastı taşındığı kabul edilerek iptal edilebilir.