MALPRAKTİS (DOKTOR HATASI) DAVASI NASIL AÇILIR? GÖREVLİ MAHKEME, SÜRELER VE BİLİRKİŞİ RAPORU

MALPRAKTİS (DOKTOR HATASI) DAVASI NASIL AÇILIR? GÖREVLİ MAHKEME, SÜRELER VE BİLİRKİŞİ RAPORU

Tıp bilimi, doğası gereği yüksek risk barındıran ve doğrudan insan yaşamını konu alan bir disiplindir. Hekimler ve sağlık kuruluşları, tıbbi müdahaleleri gerçekleştirirken bilimin güncel verilerine uygun şekilde hareket etmek, hastanın proaktif hakkını gözetmek ve azami özen göstermekle yükümlüdür. Ancak uygulamada, bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi neticesinde hastaların bedensel veya ruhsal bütünlüğü zarar görebilmektedir. Hukuk literatüründe ve uygulamasında bu durum tıbbi uygulama hatası yani malpraktis olarak adlandırılır.

Bir tıbbi müdahale sonrasında istenmeyen bir sonucun ortaya çıkması, tek başına malpraktis olunduğu anlamına gelmez. Bu süreçte en kritik eşik, hekimin ve sağlık kuruluşunun eylemlerinin hukuki sınırlarını doğru çizmek, zararın kaynağını tespit etmek ve hak arama sürecini hatasız yürütmektir.

1. MALPRAKTİS (TIBBİ UYGULAMA HATASI) NEDİR?

Malpraktis, tıp bilimi ve uygulamasının uluslararası düzeyde kabul görmüş güncel standartlarından sapma gösterilmesi, hekimin bilgi eksikliği, deneyimsizliği, ilgisizliği veya özen yükümlülüğünü ihlal etmesi neticesinde hastaya zarar vermesidir. Türk Hukuku'nda malpraktis, hekimin veya sağlık kuruluşunun sözleşmeden, haksız fiilden ya da idarenin hizmet kusurundan doğan sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilir.

Tıbbi uygulama hatasının varlığından söz edebilmek için şu üç temel unsurun bir arada bulunması zorunludur:

• Hukuka Aykırı Eylem (Tıbbi Standart Sapması): Hekimin teşhis, tedavi, ameliyat veya operasyon sonrası bakım aşamalarından herhangi birinde, tıp bilimi kurallarına aykırı hareket etmiş olması gerekir.
• Zarar: Hastanın vücut bütünlüğünde, sağlığında veya yaşamında somut, ölçülebilir bir zararın meydana gelmiş olması şarttır.
• Nedensellik Bağı (İlliyet Bağı): Meydana gelen somut zararın, doğrudan hekimin veya sağlık personelinin tıbbi standart sapmasından kaynaklanması gerekir.

Duruşma salonlarında sıkça karşılaştığımız en büyük usul hatalarından biri, bu üç unsurun dilekçelerde somutlaştırılmadan, sadece "ameliyat kötü geçti" argümanıyla dava ikame edilmeye çalışılmasıdır. Oysa ki malpraktis hukuku, tamamen teknik ve ispata dayalı bir disiplindir.

2. KOMPLİKASYON VE MALPRAKTİS ARASINDAKİ HUKUKİ SINIR

Komplikasyon (İzin Verilen Risk) Nedir?

Komplikasyon, tıbbi müdahalenin doğasında var olan, tıp bilimi ve literatürü tarafından olası bir risk olarak kabul edilen, her türlü özen gösterilse ve tüm tedbirler alınsa dahi önlenmesi objektif olarak mümkün olmayan olumsuz sonuçlardır. Eğer ortaya çıkan olumsuz sonuç tamamen bir komplikasyon ise ve tıp kurallarına uygun yönetilmişse, hekimin ve hastanenin hukuki sorumluluğu doğmaz.

Kritik Eşik: Komplikasyonun Yönetilememesi

Malpraktis ise hekimin bilgi eksikliği, deneyimsizliği, dikkatsizliği, ilgisizliği veya tıp biliminin güncel standartlarından sapması neticesinde hastaya zarar vermesidir. Bir komplikasyonun malpraktise dönüşmesi; öngörme ve tedbir eksikliği, geç teşhis veya fark etmeme ve yanlış veya yetersiz müdahale gibi durumlarda söz konusu olur.

3. MALPRAKTİS DAVALARINDA AYDINLATILMIŞ ONAM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Hastaya imzalatılan matbu rıza formları hekimi ve hastaneyi her türlü sorumluluktan azade kılmaz. Aydınlatılmış onam, sadece bir imza işleminden ibaret değil; hastanın kendi vücudu üzerinde karar verme hakkını koruyan anayasal bir güvencedir.

• Kişiselleştirilmiş ve Anlaşılır Olmalı: Onam formu genel geçer, matbu ve soyut ifadeler içermemelidir.
• Süre Koşulu: Aydınlatma ve imza, hastanın düşünmesine ve yakınlarına danışmasına imkan tanıyacak makul bir süre önce yapılmalıdır.
• Hekim Tarafından Yapılmalı: Bilgilendirmeyi müdahaleyi gerçekleştirecek uzman hekim yapmalıdır.

Aydınlatılmış onamın usulüne uygun olarak alındığını ispat yükü tamamen hekim ve sağlık kuruluşuna aittir.

4. DEVLET HASTANELERİNDE MALPRAKTİS: İDARİ YARGI VE HİZMET KUSURU

Kamu hastanelerinde gerçekleşen tıbbi uygulama hataları idare hukuku kurallarına tabidir ve bu süreçte hizmet kusuru ilkesi esas alınır. Anayasa’nın 129/5. maddesi uyarınca, devlet hastanesinde görev yapan hekimin şahsına karşı doğrudan tazminat davası açılamaz. Dava doğrudan Sağlık Bakanlığı’na veya üniversite hastanesi ise ilgili Üniversite Rektörlüğü’ne karşı açılmalıdır.

İYUK’un 13. maddesi uyarınca öncelikle idareye yazılı başvuru yapılması zorunludur. Zararın ve tıbbi hatanın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halükarda müdahale tarihinden itibaren 5 yıl içinde başvuru yapılmalıdır. İdarenin 30 gün içinde cevap vermemesi veya talebi reddetmesi halinde 60 gün içinde İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılmalıdır.

5. ÖZEL HASTANELER VE VAKIF ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE HUKUKİ YOL

Özel hastaneler, tıp merkezleri, vakıf üniversitesi hastaneleri veya serbest hekimlerin gerçekleştirdiği tıbbi uygulama hatalarında süreç adli yargı kurallarına tabidir. Hasta ile sağlık kuruluşu arasındaki ilişki tüketici işlemi olarak kabul edilir.

Bu davalarda görevli mahkeme Tüketici Mahkemeleridir. Dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması zorunlu dava şartıdır. Özel hastanelerde husumet hem hekime hem de hastane yönetimine yöneltilebilir; tazminatın davalılardan müteselsilen tahsili talep edilebilir.

7. MALPRAKTİS DAVALARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

İdari yargıda zararın meydana geldiği yerdeki İdare Mahkemesi; adli yargıda ise davalının ikametgahı, hastanenin bulunduğu yer veya tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

9. MALPRAKTİS DAVALARINDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

Vekalet ve eser sözleşmesine dayalı davalarda zamanaşımı süresi 5 yıldır. Haksız fiile dayalı davalarda süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halükarda eylemden itibaren 10 yıldır. Eylem aynı zamanda suç teşkil ediyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir.

10. DELİL TOPLAMA VE İSPAT STRATEJİLERİ

• Hasta Dosyasının Eksiksiz Örneği: Epikriz raporları, ameliyat notları, hasta gözlem formları, hemşire gözlem notları, laboratuvar sonuçları ve radyolojik görüntüler toplanmalıdır.
• Revizyon ve Sonraki Tedavi Kayıtları: Diğer doktor veya hastanelerdeki muayene ve tedavi kayıtları dosyaya eklenmelidir.
• Görsel Kanıtlar: Özellikle estetik operasyonlarda müdahale öncesi ve sonrasına ait fotoğraflar sunulmalıdır.

11. ADLİ TIP KURUMU VE BİLİRKİŞİ RAPORLARINA İTİRAZ

Mahkemeler kusur tespitlerini bilirkişi incelemesiyle değerlendirir. Türkiye’deki malpraktis yargılamalarında temel bilirkişi mercileri Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulları, Yüksek Sağlık Şurası veya üniversitelerin tıp fakültelerinden seçilen uzman akademisyen heyetleridir.

Raporda tıp literatürüne ve aydınlatılmış onama yer verilip verilmediği incelenmelidir. Tıp literatüründeki aksini kanıtlayan makaleler ve kılavuzlar eklenerek itiraz edilmeli, üniversite öğretim üyelerinden oluşan çoklu uzmanlık heyetinden yeni rapor alınması talep edilmelidir.

12. TALEP EDİLEBİLECEK TAZMİNAT KALEMLERİ

Malpraktis nedeniyle bedensel, ruhsal veya ekonomik zarara uğrayan hasta ve yakınları maddi ve manevi tazminat talep edebilirler.

• Tedavi ve Rehabilitasyon Masrafları
• Geçici İş Göremezlik Tazminatı
• Sürekli İş Göremezlik Tazminatı
• Bakıcı Gideri
• Ölüm Halinde Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
• Manevi Tazminat

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Ameliyat rıza formunu imzalamış olmam malpraktis davası açmama engel midir?

Hayır, engel değildir. Matbu rıza formları hekimi hukuki sorumluluktan kurtarmaz. Eğer aydınlatma operasyondan makul süre önce yapılmadıysa, riskler detaylı anlatılmadıysa veya form dışı bir zarar oluştuysa dava açma hakkınız saklıdır.

Devlet hastanesindeki doktor hatası için doğrudan doktora dava açabilir miyim?

Hayır, kamuda çalışan hekimlerin şahsına doğrudan tazminat davası açılamaz. Davanın doğrudan Sağlık Bakanlığına veya ilgili Üniversite Rektörlüğüne karşı İdare Mahkemesinde açılması yasal zorunluluktur.

Tıbbi uygulama hatası davalarında zamanaşımı süresi ne kadardır?

Özel hastane ve hekimlere karşı vekalet sözleşmesine dayalı davalarda zamanaşımı süresi 5 yıldır. Devlet hastanelerinde ise zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halükarda müdahaleden itibaren 5 yıl içinde idareye başvurulmalıdır.

Profesyonel Bilgilendirme ve İletişim Süreci: Tıbbi uygulama hatalarından doğan uyuşmazlıklar; idare hukuku, borçlar hukuku, tüketici hukuku ve tıp bilimini barındıran multi-disipliner ve son derece teknik bir alandır. Sürecin en başında yapılacak usul hatası, hak arama hürriyetinin kaybına ve telafisi imkansız maddi zararlara yol açabilmektedir. Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, tıp hukuku alanındaki mevzuat değişikliklerini, yüksek mahkeme içtihatlarını ve idari başvuru sürelerini takip etmektedir.