YABANCI PARA (DÖVİZ, DOLAR, EURO) İCRA TAKİBİ NASIL YAPILIR: İİK 58/3, 3095 SAYILI KANUN 4/A, FİİLİ ÖDEME GÜNÜNDEKİ KUR, FAİZ VE TAKİP REHBERİ

YABANCI PARA (DÖVİZ, DOLAR, EURO) İCRA TAKİBİ NASIL YAPILIR: İİK 58/3, 3095 SAYILI KANUN 4/A, FİİLİ ÖDEME GÜNÜNDEKİ KUR, FAİZ VE TAKİP REHBERİ

Küresel ekonominin ve uluslararası ticari ilişkilerin genişlemesi, borç ilişkilerinde yabancı para (Dolar, Euro, Sterlin vb.) üzerinden sözleşme yapılmasını yaygınlaştırmıştır. Ancak, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yabancı para cinsinden doğan alacakların cebri icra yoluyla tahsili, Türk Lirası (TL) alacaklarına kıyasla kendine özgü sıkı hukuki kurallara ve prosedürlere tabidir.

Yabancı para alacaklarının takibinde yapılan en ufak bir usul hatası, alacaklının ciddi kur kayıplarına uğramasına veya takibin iptal edilmesiyle karşı karşıya kalmasına yol açmaktadır.

Yabancı para alacaklarının icra takibine konu edilmesinde temel dayanak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun hükümleridir. Bu süreçte en kritik husus, T.C. sınırları içinde icra dairelerinin infazı sadece Türk Lirası üzerinden yapabilmesi prensibi ile alacaklının döviz cinsinden alacağına kavuşma hakkı arasındaki dengenin doğru kurulmasıdır.

2. İCRA VE İFLAS KANUNU MADDE 58/3 ÇERÇEVESİNDE TL KARŞILIĞI GÖSTERME ZORUNLULUĞU

İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 58. maddesinin 3. fıkrası emredici niteliktedir. İlgili maddeye göre:

"Alacak veya teminat yabancı para cinsinden ise; alacağın hangi tarihteki kur üzerinden Türk parasına çevrildiği ve tutarı gösterilir."

Bu hüküm uyarınca, alacaklı döviz alacağını icra takibine konu ederken takip talebinde ve ödeme emrinde borcun Türk Lirası karşılığını mutlaka belirtmek zorundadır. Takip talebinde TL karşılığı gösterilmeden başlatılan bir icra takibi, kamu düzenine aykırılık teşkil eder ve borçlu tarafından icra mahkemesi nezdinde süresiz şikayet konusu yapılabilir.

Takip Talebinde Kur Belirtmenin Hukuki Sonuçları

• Kamu Düzeni: İİK m. 58/3 şartının yerine getirilmemesi, takibin her aşamasında re'sen dikkate alınabilir.
• Harca Esas Değer: İcra dairesine ödenecek başvurma ve peşin harçlar, takip talebinde belirtilen Türk Lirası karşılığı üzerinden hesaplanır.
• Borçlunun İtiraz Sınırı: Borçlu, ödeme emrini aldığında borcun TL karşılığına veya uygulanan kurun fahişliğine itiraz edebilir.

3. TAKİP TARİHİ KURU İLE FİİLİ ÖDEME GÜNÜ KURU ARASINDAKİ FARK VE STRATEJİK TERCİH

Yabancı para borçlarında alacaklının en çok tereddüt ettiği ve uygulamada en büyük zararların doğduğu nokta kur seçimidir. Türk Borçlar Kanunu m. 99 uyarınca; ödeme günü gelen bir yabancı para borcunun sözleşmede aynen ödenmesi (aynen ifa) kararlaştırılmamışsa veya aynen ödeme imkanı yoksa borçlu, borcunu ödeme günündeki rayiç üzerinden Türk parası ile ödeyebilir.

Ancak icra takibinde alacaklının seçimlik hakkı bulunmaktadır. Alacaklı takip talebini düzenlerken şu iki ifadeden birini seçmek zorundadır:

A. Takip Tarihindeki Kur Üzerinden Tahsil Talebi

Alacaklı, alacağını takip talebinin açıldığı gündeki Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden TL’ye çevirir ve takibe bu sabitleme ile devam eder. Bu seçenekte takip süresince döviz kuru yükselse dahi alacaklı kur artışından doğan farkı aynı icra dosyası üzerinden talep edemez.

B. Fiili Ödeme Günü Kuru Üzerinden Tahsil Talebi (Stratejik Doğru Tercih)

İcra takiplerinde yapılan en kritik hataların başında, takip talebine 'fiili ödeme günü kuru' kaydının eklenmemesi gelir. Alacaklı, takip talebine "Takip tarihindeki TL karşılığı harca esas olup, tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla fiili ödeme günündeki T.C. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden tahsili..." ibaresini eklediğinde, borçlu borcu kapattığı tarihteki güncel döviz kuru üzerinden ödeme yapmak zorunda kalır.

4. MERKEZ BANKASI EFEKTİF SATIŞ KURU VE HARCA ESAS DEĞER HESAPLAMA

Yabancı para icra takibinde esas alınacak kur türü mevzuatla net bir şekilde belirlenmiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca, aksine bir sözleşme hükmü yoksa esas alınması gereken kur T.C. Merkez Bankası Efektif Satış Kurudur (döviz banknot alacaklarında efektif satış, döviz hesabı/havale alacaklarında döviz satış kuru uygulanır).

[Döviz Alacak Miktarı] x [TCMB Efektif Satış Kuru (Takip Tarihi)] = Harca Esas TL Tutarı

Örnek Harç Hesaplaması (100.000 USD Alacak İçin)

• Alacak Miktarı: 100.000 USD
• Takip Tarihindeki TCMB Efektif Satış Kuru: 36,50 TL
• Harca Esas TL Değeri: 3.650.000 TL
• Peşin Harç Oranı (%0,5): 18.250 TL
• Başvurma Harcı (2026): Harçlar Kanunu Genel Tebliği uyarınca 2026 yılı için belirlenen güncel maktu icra başvurma harcı tutarı (2026 Yılı Harçlar Tarifesi) eklenir.

İcra müdürü, takip talebinde gösterilen kurun Merkez Bankası verileriyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmekle yükümlüdür. Yanlış kur üzerinden yatırılan eksik harçlar tamamlanmadan ödeme emri tebliğe çıkarılamaz.

5. YABANCI PARA ALACAKLARINDA FAİZ HESAPLAMA: 3095 SAYILI KANUN MADDE 4/A

Türk Lirası alacaklarında uygulanan yasal faiz veya reeskont/avans faiz oranları yabancı para alacaklarında uygulanmaz. Yabancı para borçlarında faiz rejimini belirleyen temel düzenleme 3095 sayılı Kanun’un 4/a maddesidir.

"Devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır."

Faiz Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

• Kamu Bankaları Esası: Faiz oranı belirlenirken T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Halk Bankası veya Türkiye Vakıflar Bankası’nın o döviz cinsine (USD, EUR, GBP) uyguladığı 1 yıl vadeli en yüksek mevduat faiz oranı esas alınır. Özel bankaların faiz oranları dikkate alınmaz.
• Değişken Faiz Niteliği: Yabancı para faizi sabit kalmaz; takip süresince kamu bankalarının ilan ettiği oranlardaki değişimlere göre kademeli (mütedaril) olarak hesaplanır.
• Sözleşmesel Faiz: Taraflar sözleşmede ticari işler için daha yüksek bir faiz oranı kararlaştırmışlarsa, bu oran kanuni sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla uygulanabilir.

6. DOLAR VE EURO ALACAKLARI İÇİN İLAMSIZ İCRA TAKİBİ SÜRECİ (İİK m. 72 ETKİSİ)

Elimizde bir mahkeme ilamı veya kambiyo senedi (çek, senet) bulunmuyorsa, alacağın tahsili için Genel Haciz Yoluyla İlamsız İcra Takibi başlatılır.

İlamsız İcra Takibinin Adımları

1. 1. Takip Talebinin Hazırlanması (Döviz + TL + Kur)
2. 2. Harçların Yatırılması ve UYAP Üzerinden Açılış
3. 3. Örnek No: 7 Ödeme Emrinin Borçluya Tebliği
4. 4. 7 Günlük İtiraz/Ödeme Süresi

• İtiraz Edilmedi: Takip Kesinleşir
• İtiraz Edildi: Takip Durur ──> İtirazın İptali / Kaldırılması Davası

Takip Talebinin Hazırlanması: UYAP sistemi üzerinden döviz alacağı tutarı, alacağın takip tarihindeki TL karşılığı, fiili ödeme günü kuru talebi ve 3095 s.K. m. 4/a faiz oranı girilerek takip talebi oluşturulur.

Ödeme Emrinin Gönderilmesi: Borçluya Örnek No: 7 Ödeme Emri tebliğ edilir.

Borçlunun İtiraz Hakkı: Borçlu tebliğden itibaren 7 gün içinde borca, kura veya faiz oranına itiraz edebilir.

Takibin Kesinleşmesi: İtiraz edilmezse takip kesinleşir ve borçlunun taşınır, taşınmaz, banka hesapları ve 3. kişilerdeki alacakları üzerine haciz tatbik edilir.

7. KAMBİYO SENETLERİNE (ÇEK/SENET) ÖZGÜ DÖVİZLİ İCRA TAKİBİ

Yabancı para üzerinden düzenlenen bonolar (senetler) ve çekler, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (Örnek No: 10) ile takibe konulabilir. Bu yol, ilamsız takibe göre alacaklıya çok daha hızlı ve etkili koruma sağlar.

Kambiyo Takibinin Sıkı Şartları

• Kambiyo Vasfı: Senedin Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) öngörülen çifte itibar, senet metninde "bono/çek" ibaresi, kayıtsız şartsız bedel ödeme vaadi gibi zorunlu unsurları taşıması şarttır.
• Para Birimi: Senet üzerinde bedel yabancı para olarak gösterilmişse (Örn: 50.000 EUR), takip talebinde yine İİK m. 58/3 uyarınca takip tarihindeki TL karşılığı yazılmalı ve fiili ödeme günü kuru talep edilmelidir.
• İtiraz Süresi: Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde borca ve imzaya ilişkin itirazlarını icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirmek zorundadır. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz (satışı durdurur); takibin durdurulması için mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınmalıdır.
• Ödeme Süresi: Borcun ödenme süresi 10 gündür.

8. İLAMLI İCRA TAKİBİNDE DÖVİZ ALACAKLARININ TAHSİLİ (ÖRNİK NO: 4-5)

Mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki belgelere dayanan yabancı para alacaklarında İlamlı İcra Takibi yapılır.

İlamlı Takibin Avantajları ve Usulü

• İtiraz İle Takip Durmaz: Borçlu, ilamlı icra takibine itiraz ederek takibi durduramaz. Takibi durdurabilmesi ancak Bölge Adliye Mahkemesi veya Yargıtay’dan "Tehir-i İcra" (İcranın Geri Bırakılması) kararı getirmesiyle mümkündür.
• İlamdaki Para Birimi: Mahkeme ilamında hüküm yabancı para cinsinden kurulmuşsa (Örn: "100.000 USD'nin davalıdan tahsiline..."), icra takibi de bu hüküm çerçevesinde açılır.
• Faiz Başlangıcı: İlamda belirtilen faiz başlangıç tarihi (dava tarihi, temerrüt tarihi vb.) esas alınarak 3095 s.K. m. 4/a uyarınca faiz yürütülür.

9. BORÇLUNUN İTİRAZI, İTİRAZIN İPTALİ VE KURALARIN DAVA SÜRECİNE ETKİSİ

Borçlu, kendisine gönderilen ödeme emrine karşı süresi içinde itiraz ederse takip durur. Uygulamada borçluların döviz takiplerine yaptıkları başlıca itirazlar şunlardır:

• Borcun Kendisine İtiraz: Borç ilişkisinin bulunmadığı veya borcun ödendiği iddiası.
• Kur İtirazı: Takip tarihinde uygulanan Merkez Bankası kurunun yanlış veya fahiş olduğu iddiası.
• Faiz Oranına İtiraz: Devlet bankalarının uyguladığı 1 yıllık en yüksek mevduat faiz oranının üzerinde faiz istendiği iddiası.

İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)

Takibi duran alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren 1 yıl içinde davasını açmalıdır. Ancak alacak ticari veya iş hukukundan kaynaklanıyorsa, dava açılmadan önce 7036 ve 6102 sayılı Kanunlar uyarınca Dava Şartı Arabuluculuk sürecinin tüketilmesi zorunludur.

İtirazın iptali davası devam ederken gerçekleşen kur artışlarının takibe etkisi, alacaklının takip talebindeki şartlara göre belirlenir. Dava neticesinde mahkeme, takibin takip talebindeki şartlarla (fiili ödeme günü kuru dâhil) devamına karar verirse, borçlu haksız çıktığı için asıl alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilir. İcra inkar tazminatı, takip tarihindeki TL karşılığı üzerinden hesaplanır.

10. GÜNCEL YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA YABANCI PARA İCRA TAKİBİ

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairelerinin kararları, uygulamadaki belirsizlikleri gidermede yol göstericidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/12-344 K. 2021/512

"Alacaklının yabancı para alacağını icra takibine koyarken İİK'nın 58/3. maddesi gereğince takip tarihindeki TL karşılığını göstermesi zorunludur. Ancak alacaklının takip talebinde 'fiili ödeme günündeki kur üzerinden tahsil' kaydını koyması halinde, borçlunun ödeme yapacağı tarihteki TCMB efektif satış kuru esas alınmalıdır. Takip talebinde bu kaydın bulunmaması halinde, alacaklı takip tarihinden sonraki kur artışlarını talep edemez."

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2020/4152 K. 2021/1890

"Yabancı para borçlarında istenebilecek temerrüt faizi 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesiyle sınırlandırılmıştır. İcra müdürlüğünce kamu bankalarının ilgili döviz cinsine uyguladığı 1 yıl vadeli en yüksek mevduat faiz oranları ilgili bankalardan sorulup kademeli hesaplama yaptırılmadan takibin devamına karar verilmesi isabetsizdir."

11. UYGULAMADA SIK YAPILAN HATALAR VE HUKUKİ RİSKLER

Yabancı para alacaklarının takibinde en sık yapılan usuli hatalar şunlardır:

• TL Karşılığının Unutulması: UYAP üzerinden takip açarken yabancı para miktarının girilip, takip tarihindeki TL karşılığının yazılmaması takibin iptal sebebidir.
• Yanlış Kur Türü Kullanımı: Serbest piyasa kuru, Döviz Alış Kuru veya Kapalıçarşı kurunun esas alınması. Kanunen geçerli olan T.C. Merkez Bankası Efektif Satış Kurudur.
• Yasal/Avans Faiz İstenmesi: Yabancı para alacağına TL faiz türlerinin (yasal, reeskont, avans) uygulanmaya çalışılması, borçlu tarafından takibe itiraz ve şikayet hakkı doğurur.
• Aynen İfa Şartı Olmaksızın Döviz Haczi Denenmesi: İcra daireleri borçlunun TL hesabına haciz koyduğunda veya taşınır/taşınmaz sattığında tahsilat TL olarak yapılır. Dosyadaki döviz alacağı fiili ödeme günü kuru üzerinden TL’ye çevrilerek kapama hesabı yapılır.

12. PROAKTİF HUKUK BÜROSU İLE EMNİYETLİ VE HIZLI TAHSİLAT HİZMETİ

Yabancı para icra takipleri, yüksek tutarlı alacakları içermesi ve kur dalgalanmalarından doğrudan etkilenmesi nedeniyle en küçük bir hukuki ihmali dahi kaldırmayacak süreçlerdir. Yanlış atılan bir adım, borçlunun mal kaçırmasına zaman kazandırabileceği gibi alacaklının yüksek miktarda kur zararına uğramasına yol açabilir.

Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, 25 yıllık köklü geçmişi, uzman icra departmanı ve dijital alacak takip altyapısıyla döviz alacaklarınızın en hızlı ve en az riskle tahsil edilmesini sağlar.

13. ÖZET

Yabancı para (Dolar, Euro) icra takibi; İİK m. 58/3 uyarınca alacağın takip tarihindeki TL karşılığı gösterilerek açılır. Kur kaybı yaşamamak için takip talebinde "fiili ödeme günü kuru" talep edilmeli, faiz olarak ise 3095 s.K. m. 4/a gereğince devlet bankalarının 1 yıllık en yüksek döviz mevduat faizi uygulanmalıdır.

14. SIKÇA SORULAN SORULAR

SSS 1: Dolar veya Euro borcu Türk Lirasına çevrilmeden icraya konulabilir mi?

Hayır. İcra ve İflas Kanunu m. 58/3 gereğince, takip talebinde alacağın takip tarihindeki Türk Lirası karşılığının gösterilmesi yasal bir zorunluluktur. Ancak "fiili ödeme günü kuru" talep edilerek borcun ödendiği gündeki kurdan tahsili sağlanabilir.

SSS 2: Döviz icra takibinde hangi faiz oranı uygulanır?

3095 sayılı Kanun’un 4/a maddesi gereğince, kamu bankalarının (Ziraat, Halkbank, Vakıfbank) o yabancı para birimiyle açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.

SSS 3: İcra takibi devam ederken döviz kuru yükselirse ne olur?

Takip talebinde "Fiili ödeme günü kuru üzerinden tahsili" talep edilmişse, kur artışı alacaklıya aynen yansır; borçlu ödeme yaptığı gündeki yüksek kur üzerinden ödeme yapar. Bu kayıt eklenmemişse alacaklı takip tarihindeki kurla sınırlı kalır.

SSS 4: Döviz alacağı için icra takibi açılırken harç nasıl hesaplanır?

Alacağın takip tarihindeki T.C. Merkez Bankası Efektif Satış Kuru ile çarpımı sonucu bulunan Türk Lirası tutarı üzerinden icra harçları ve resimler hesaplanır.

SSS 5: Borçlu kurun yüksek olduğuna itiraz edebilir mi?

Borçlu, takip talebinde kullanılan kurun T.C. Merkez Bankası ilan edilen efektif satış kurundan yüksek olduğunu ileri sürerek icra takibine veya icra mahkemesine itiraz edebilir.

15. Döviz Alacaklarınızı Kur Kaybına Uğramadan Risksiz Tahsil Edin!

Yabancı para borçlarının tahsili, sadece bir icra takibi açma işlemi değil; kur riski yönetimi, doğru faiz stratejisi ve hızlı haciz organizasyonu gerektiren karmaşık bir süreçtir. Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu'nun 25 yıllık uzmanlığından yararlanmak, alacaklarınızı güvence altına almak ve icra süreçlerinizi profesyonel kadromuzla yönetmek için hemen bizimle iletişime geçin.